سیر تحول تأسیس کارگاه مرمت کاغذ از دوره قاجار تا به امروز

(قسمت دوم) مژده روحی‌عزیزی، کارشناس‌ارشد حفاظت و مرمّت آثار تاریخی بنیاد ایران‌شناسی

0
52
کارگاه مرمت کاغذ

در این پژوهش، روند شکل‌گیری کارگاه‌ صحافی و کارگاه مرمت کاغذ در ایران، از قاجار تا به امروز مطالعه و بررسی قرار گرفته است. در قسمت نخست به کارگاه مرمّت کتابخانه رضویه (آستان قدس رضوی) پرداختیم و در این بخش به کارگاه های سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مجلس شورای اسلامی، مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران و کتابخانه آیت‌اله مرعشی‌نجفی در قم  خواهیم پرداخت.

به گزارش چاپ و نشر آنلاین؛ هدف از این مقاله، دست‌یابی به سیر تحول کارگاه‌ های صحافی و کارگاه مرمت کاغذ از ابتدا تا به امروز، معرفی استادان مربوطه و معرفی آثار شاخص مرمّت‌ شده توسط آن‌ها می‌باشد. نخستین کارگاه مرمّت آثار کاغذی در حدود 150 سال پیش در آستان قدس رضوی ساخته شد و با طرح لقب صحاف‌باشی، این شغل از مشاغل رسمی کشور به‌حساب آمد و به‌دلیل اهمیت این موضوع، حتی تعدادی از افراد به فرنگ فرستاده شدند تا علاوه‌بر روش‌های سنتی در ایران، با آخرین دست‌آوردهای اروپایی نیز آشنا شوند.

در این تحقیق از روش مطالعه میدانی شامل شناسایی آثار شاخص کاغذی و مصاحبه با اساتید، بازدید از کارگاه‌های فعال مرمّت کاغذ و روش مطالعه کتابخانه‌ای شامل بررسی مستندات، کتاب‌ها، مدارک، اسناد و… استفاده شده است.

در این پژوهش، روند شکل‌گیری کارگاه‌ های صحافی و مرمت کاغذ در ایران، از قاجار تا به امروز مطالعه و بررسی قرار گرفته است تا در پایان بتوان به نتیجه‌گیری صحیح و جامعی دست پیدا کرد.

2- سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

تا سال 1355 هجری‌شمسی که همزمان با ورود هیأت یونسکو به ایران بود، همچنان مرمّت سنتی کاغذ در همه‌جای ایران مورد استفاده قرار می‌گرفت. سازمان اسناد ملی در سال 1355، در زمان ریاست دکتر سیروس پرهام، تصمیم به راه‌اندازی مرکز کارگاه مرمت کاغذ نمود و بنابراین 4 نفر به استخدام این سازمان درآمدند و جهت آموزش آن‌ها خانم پروین زیدی از طرف یونسکو از انگلستان به ایران آمد و حدود یک‌سال به تعلیم و تربیت متخصصان ایرانی پرداخت؛ درواقع ایشان پایه‌گذار مرمّت علمی در کشور شدند.

نظر به این‌که بیشتر اسنادی که در خزانه سازمان نگه‌داری می‌شدند بر اثر گذشت زمان و حوادث روزگار آسیب دیده بودند و نیاز به مرمّت اساسی داشتند، این سازمان در سال 1374 کارگاه مجهزی برای احیاء و بازسازی اسناد و همچنین وصّالی و صحافی اوراق و نسخه‌های خطی بر اساس فنون و روش‌های جدید علمی‌ ایجاد کرد.

  کارگاه مرمت کاغذ

کارگاه مرمت کاغذ سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (منبع: نگارنده، 1390)

 

 

 

3- مجلس شورای اسلامی

مجلس شورای ملی هم در ابتدای تأسیس، مبادرت به تشکیل چاپخانه و سپس صحافی نمود که از ابتدا سرپرستی صحافی با مرحوم آقا محمدصادق (معروف به آمم صادق) بود. در کنار ایشان، صحافان به‌نامی بودند که با ایشان همکاری می‌کردند؛ نظیر مرحوم محمدتقی خواجه‌نصیرطوسی اخوی آقا محمدصادق، مرحوم سیدمجید نجفی و استاد ابوالفضل کاشفی.

مرکز کنونی آسیب‌شناسی و مرمّت کتب خطی، چاپی و اسناد تاریخی کتابخانه مجلس شورای اسلامی، از سال 1361 در خیابان سپه سابق (امام‌خمینی فعلی) به دستور ریاست وقت مجلس شورای اسلامی و زیر نظر آقای احمد قائم‌مقامی‌ دبیرالملکی راه‌اندازی شد و هم‌اکنون یکی از مراکز فعال حفاظت و مرمّت آثار کاغذی و منابع کتابخانه‌ای در کشور به‌شمار می‌رود.

    کارگاه مرمت کاغذ

مرحوم استاد ابوالفضل کاشفی و محمدتقی خواجه‌نصیرطوسی (منبع: آقای متین‌رضا، 1390)

 

 

4- مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران

مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران در سال 1365، به‌منظور طبقه‌بندی انبوه اسناد و عکس‌ها و اطلاع‌رسانی آغاز به کار کرد. اداره آسیب‌شناسی و مرمّت این مؤسسه از سال 1369 با تجهیزکردن کارگاه و آزمایشگاه به ریاست آقای محمداسماعیل تیموری و جمعی از کارشناسان متخصص فعالیت خود را آغاز کرد.

      

کارگاه مرمت کاغذ

 

مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران و کارگاه مرمت کاغذ (منبع: نگارنده، 1391)

 

 

5- کتابخانه آیت‌اله مرعشی‌نجفی در قم

سومین کتابخانه بزرگ جهان اسلام بعد از کتابخانه‌های سلیمانیه ترکیه و دارالکتب مصر، در یکی از خیابان‌های اصلی شهر قم تحت نام «کتابخانه آیت‌اله مرعشی‌نجفی» است که نسخه‌هاى خطى این کتابخانه مشتمل بر بیش از 37 هزار مجلد است. بخش مرمّت کتب خطی این کتابخانه از سال 1371 زیر نظر آقای مجید ونکی‌فراهانی آغاز به فعالیت کرد، گرچه کتابخانه در نیمه شعبان 1386 هجری‌قمری (1345 هجری‌شمسی)، با بیش از ده هزار جلد کتاب چاپی و دو هزار جلد کتاب خطی افتتاح شد و استقبال روزافزون مردم موجب شد تا ایشان کتابخانه بسیار بزرگی (کتابخانه فعلی) را تأسیس نماید که در نیمه شعبان 1394 هجری‌قمری (1353 هجری‌شمسی) افتتاح گردید.

کارگاه مرمت کاغذ

کتابخانه آیت‌اله مرعشی‌نجفی در قم (منبع: نگارنده، 1391)

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید

نوزده − 2 =